Fjölbreytileiki, jafnrétti og inngilding

Ágrip

Tilgangur erindisins er að varpa ljósi á viðvarandi kynjamun í fjárfestingaþátttöku með því að beita sjónarhorni atferlisfjármála. Þrátt fyrir aukna menntun, stöðu og áhrif kvenna í atvinnulífi sýna rannsóknir að konur fjárfesta síður en karlar. Rannsóknin beinist að konum í stjórnunar- og eigendastöðum, þar sem formlegar hindranir ættu fræðilega að vera litlar og spyr hvort hegðunarlegir þættir geti skýrt þetta misræmi.

Rannsóknin byggir á megindlegri spurningakönnun meðal rúmlega 500 kvenna í sérfræðinga- og stjórnendastöðum á Íslandi, auk fyrirtækjaeigenda. Gögnin byggja á sjálfsmati þar sem greind eru tengsl fjárfestingaþátttöku við sjálfstraust, skynjaðar hindranir, fjármálafræðslu, traust og félagslegt umhverfi með lýsandi tölfræði, fylgni- og aðhvarfsgreiningum.

Niðurstöðurnar sýna að fjárfestingaþátttaka kvenna tengist fyrst og fremst hegðunarlegum þáttum. Sjálfstraust við fjárfestingar, skynjaðar hindranir og félagslegt umhverfi skipta meira máli en formlegt aðgengi. Fjármálafræðsla í æsku tengist auknu sjálfstrausti, en vitund um jafnréttisátök eykur fremur áhuga en raunverulega þátttöku.

Rannsóknin byggir á sjálfsmatsgögnum og þversniðsgögnum, sem takmarkar möguleika á orsakatúlkun og ekki hægt að alhæfa niðurstöður yfir á allar konur. 

Rannsóknin sýnir hvers vegna fjárfestingabilið hverfur ekki sjálfkrafa, jafnvel meðal kvenna með menntun, stöðu og aðgang að upplýsingum. Hún undirstrikar að hegðunarlegir og félagslegir þættir skipta sköpum í fjárfestingaákvörðunum. Niðurstöðurnar hafa hagnýtt gildi fyrir fjármálafyrirtæki, stefnumótendur og jafnréttisátök, þar sem þær benda til að aukin þátttaka kvenna í fjárfestingum krefjist einfaldari ferla, eflingar sjálfstrausts, sýnilegri fyrirmynda og hegðunarmiðaðrar fjármálaþjónustu.

Lykilorð: Atferlisfjármál; fjárfestingahegðun kvenna; sjálfstraust; skynjaðar hindranir; jafnrétti í efnahagslífi

Ágrip

Markmið kerfisbundnu yfirlitsrannsóknarinnar er skoða samspil fjölbreytileika, jafnréttis og inngildingar (DEI), gervigreindar og hæfnistjórnunar. Aðalrannsóknarspurningin er: Hvernig hefur gervigreind verið innleidd í hæfnistjórnun og hver eru áhrifin á fjölbreytileika, jafnrétti og inngildingu (DEI)? 

Í kerfisbundnu yfirlitsgreininni er notast við PRISMA-leiðbeininguna auk leiðbeiningar úr grein Gusenbauer and Gauster (2025). Greinar voru fengnar úr gagnagrunnum Web of Science og Scopus. Upphaflegur fjöldi greina var 2.559 en eftir kerfisbundna skimun og síun var lokaúrtakið 99 greinar. Í yfirlitsgreininni eru greinarnar flokkaðar eftir flokkun Sandeepanie (2024) á hæfnistjórnun. Auk þess verður skoðað hvernig gervigreind hefur áhrif á fjölbreytileika, jafnrétti og inngildingu, hlutdrægni gervigreindar og hvernig er komið í veg fyrir hlutdrægnina, auk framtíðarrannsókna á sviðinu.

Ætlaðar niðurstöður (e. preliminary results) sýna fram á að rannsóknir á gervigreind, fjölbreytileika og hæfnistjórnun beinast að mestu að hæfnisöflun (e. Talent acquistion). Innan ferla hæfnistjórnunar eru kyn og kynþáttur þættir fjölbreytileika sem oftast eru greindir. Þættir eins og fötlun, aldur, félags- og efnahagsleg staða og kynhneigð eru minna rannsakaðar. Það er í samræmi við fyrri rannsóknir sem kalla eftir víðara sjónarhorni á fjölbreytileika.

Rannsóknin einbeitir sér að enskum ritrýndum greinum úr Q1-tímaritum frá tveimur gagnagrunnum, sem getur útilokað viðeigandi innsýn úr ráðstefnuritum og fræðilegum verkum á öðrum tungumálum.

Þessi rannsókn veitir innsýn fyrir fyrirtæki sem leitast við að nýta gervigreind í hæfnistjórnun, um leið og þau vinna að markmiðum um fjölbreytileika.

Rannsóknin kortleggur fyrri rannsóknir og setur fram hugmyndir að framtíðarrannsóknum á sviðinu.

Lykilorð: Gervigreind, hæfnistjórnun, fjölbreytileiki, jafnrétti, inngilding

Ágrip

Tilgangur erindisins er að draga fram jákvæð og neikvæð áhrif inngripa og aðgerða til að stuðla að fjölbreytileika, jafnrétti og inngildingu og setja þau í samhengi við viðhorf og reynslu áhrifafólks í íslensku atvinnulífi. Leitað verður svara við þeirri spurningu að hvaða leyti neikvæð viðhorf endurspegla bakslag eða þörf á leiðréttingu stefnu jafnréttis, fjölbreytileika og inngildingar.

Eftir aukna áherslu á inngildingu, jafnrétti og fjölbreytileika í stjórnun og stefnumótum fyrirtækja á þessari öld hafa efasemdaraddir um áhrif þeirrar nálgunar sífellt orðið háværari á síðustu misserum. Þrátt fyrir fjölda rannsókna sem benda til félagslegs og efnahagslegs ávinnings hefur gagnrýni t.a.m. beinst að kynjakvótum, jafnlaunavottun og inngildingu. Bent hefur verið á mikinn kostnað án tilsvarandi ávinnings og að verið sé að slá af hæfniskröfum á kostnað gæða og öryggis. Rannsóknin byggir á eigindlegri aðferðafræði, greiningu umræðu og viðtölum við stjórnendur og sérfræðinga í íslensku atvinnulífi í því markmiði að meta þeirra viðhorf og reynslu.

Niðurstöður frumgreiningar benda til að skilningur og innsýn í hugtakið inngilding sé nokkuð á reiki í umræðunni og meðal þátttakenda. Fram kemur ákveðin togstreita í þeim skilningi sem þátttakendur leggja í gildin inngildingu og að tryggja jöfn tækifæri. Einnig benda niðurstöðurnar til þess að ákveðnum hópum standi ógn af þeim breytingum sem aukin áhersla á fjölbreytileika hafa haft í för með sér. 

Þar sem um er að ræða eigindleg viðtalsgögn er alhæfingargildi niðurstaðna takmarkað.

Rannsóknin veitir mögulega innsýn í hvað betur má fara í stjórn fjölbreytileika. Niðurstöðurnar nýtast stjórnendum fyrirtækja og fræðasamfélaginu til að meta stefnur og aðgerðir sem ætlað er að stuðla að jafnrétti og inngildingu.

Rannsóknin dýpkar skilning á upplifun og reynslu stjórnenda og sérfræðinga af þörfinni fyrir stefnu og inngrip til að stuðla að inngildingu.

Lykilorð: Jafnrétti, inngilding, fjölbreytileiki, bakslag